Publikacje Muzeum Niepodległości – 2021


Ochrona dóbr kultury. Plakaty ze zbiorów Muzeum Niepodległości w Warszawie. Katalog pod redakcją Tadeusza Skoczka

Kolekcja plakatów w warszawskim muzeum to bogaty zbiór, którego najstarsze egzemplarze pochodzą z lat międzywojennych. Stuletnia rozpiętość czasowa tworzy bardzo ciekawy wachlarz tematów,
stylów artystycznych oraz autorów działających w tym obszarze. Wśród tych ostatnich znajdujemy najlepszych twórców. Dzięki doskonałemu warsztatowi graficznemu, a także trafności opracowań zadanych tematów są oni zaliczani do światowej czołówki twórców w tej dziedzinie sztuki. Wystarczy wymienić Henryka Tomaszewskiego, Wojciecha Fangora, Waldemara Świerzego czy Radosława Szaybo. To artyści, którzy na stałe wpisali się do ogólnoświatowej historii sztuki plakatu. Takie zjawisko artystyczne określa się mianem „Polskiej Szkoły Plakatu”, a wymienieni powyżej artyści są zaliczani do jej twórców bądź kontynuatorów.


Publikacja Rather than betray the cause

Publikacja w wersji anglojęzycznej.

W gmachu przy al. Jana Chrystiana Szucha 25 w Warszawie – przed wojną siedzibie Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a dziś Ministerstwa Edukacji i Nauki – w okresie okupacji niemieckiej mieścił się Urząd Komendanta Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa. W przyziemiu budynku okupanci urządzili areszt śledczy gestapo. Od 1940 r. przywożono tu na przesłuchania niemal wszystkich więźniów politycznych z terenu Warszawy. O bezmiarze zadawanych w tym miejscu cierpień świadczy 1260 wykonanych przez więźniów inskrypcji, które zachowały się na ścianach i podłogach cel. W 1952 r. w dawnym areszcie otwarto Mauzoleum Walki i Męczeństwa 1939–1945. Od roku 1990 jest ono (jako filia Muzeum Więzienia Pawiak) placówką Muzeum Niepodległości w Warszawie. W roku 2008 w Mauzoleum Walki i Męczeństwa, zachowanym w prawie nienaruszonym stanie miejscu kaźni z okresu okupacji niemieckiej, udostępniono nowoczesną ekspozycję multimedialną. Książka Witolda Żarnowskiego prezentuje dzieje aresztu, historię upamiętniania tego miejsca martyrologii oraz 60 biogramów więzionych na Szucha osób. Są wśród przypomnianych w niej więźniów aresztu wojskowi i cywile, żołnierze Armii Krajowej, harcerze Szarych Szeregów, ludzie należący do różnych organizacji zbrojnych i ugrupowań politycznych, są łączniczki, cichociemni, przedstawiciele wielu zawodów. Publikacja została udokumentowana ponad 100 archiwalnymi zdjęciami.

Wojciech Bogumił Jastrzębowski Konstytucja dla Europy
Wstępem opatrzył Tadeusz Skoczek


Wojciech Bogumił Jastrzębowski przyszedł na świat 15 kwietnia 1799 roku w Szczepkowie-Giewartach koło Mławy, zmarł w Warszawie 30 grudnia 1882 roku. Na kartach dziejów zapisał się jako człowiek wielu talentów: naukowiec, wynalazca, botanik, fizyk i zoolog. W Powstaniu Listopadowym uczestniczył jako artylerzysta. Podczas przerw w walkach o Warszawę sformułował tekst, zatytułowany: Wolne chwile żołnierza polskiego, czyli myśli o wiecznym pokoju między narodami ucywilizowanymi.

3 maja bieżącego roku przypadła 190. rocznica opublikowania broszury, nazwanej krócej – Konstytucją dla Europy, a zawierającej Jego przemyślenia na temat przyszłego ładu na kontynencie. W dobie walk narodowo-wyzwoleńczych uczony postulował, by nową Europę tworzyły nie kraje, lecz zamieszkujące ją narody. W 77 artykułach domagał się, między innymi: zaprowadzenia pokoju, zniesienia granic na kontynencie, ujednolicenia obowiązującego tu prawa, któremu będą podlegać wszyscy bez wyjątków mieszkańcy, czy ustanowienia wspólnych organów władzy, w których pospołu zasiądą przedstawiciele poszczególnych  narodowości.

W zbiorach Biblioteki Narodowej przetrwał unikatowy egzemplarz Konstytucji dla Europy z wiosny 1831 roku. Ów właśnie posłużył przygotowaniu prezentowanego przedruku dokumentu – opatrzonego, nota bene, wstępem autorstwa dr. Tadeusza Skoczka, dyrektora Muzeum Niepodległości w Warszawie.


Rycerze Świętego Floriana w służbie Bogu i Ojczyźnie
Katalog pod redakcją Tadeusza Skoczka


Rycerze Świętego Floriana. W służbie Bogu i Ojczyźnie to katalog wystawy wydany przez Wydawnictwo Muzeum Niepodległości i Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. Wystawa prezentowana była w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego od 10 marca do 16 kwietnia, zaś w Muzeum Niepodległości, w Galerii Malarstwa Historycznego od 22 kwietnia do 30 maja 2021 r.

Publikacja zawiera 38 niezwykle realistycznych prac obrazujących codzienną, żmudną, niebezpieczną pracę strażaków. Znajdujemy w nim również portrety osób, które swoje życie poświęcili służbie strażackiej.

Katalog pod redakcją dr Tadeusza Skoczka – Dyrektora Muzeum Niepodległości opatrzony jest obszernym esejem Rycerze Świętego Floriana autorstwa dr Janusza Gmitruka – Dyrektora Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego.

Przejście. Instalacja Elżbiety Wagi-Krajewskiej
Katalog pod redakcją Tadeusza Skoczka

Katalog wystawy prezentowanej w Galerii „Brama Bielańska” wchodzącej w skład Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej – Oddziału Muzeum Niepodległości. Autorką prezentowanej Instalacji jest Elżbieta Waga-Krajewska. Inspiracją dla artystki była historia X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej, a przede wszystkim losy osadzonych tu więźniów. Swymi pracami wprowadza nas autorka w rzeczywistość więzienną, posługując się symbolami życia i śmierci.

Lwowska Fala na wojennym szlaku (1939 – 1946) autorstwa Józefa Smolińskiego pod redakcją Janusza Gmitruka i Tadeusza Skoczka


Mało który miłośnik ojczystych dziejów czy kultury nie słyszał o Szczepciu i Tońciu, o najbardziej bodaj rozpoznawalnych bohaterach „Wesołej Lwowskiej Fali” – najpopularniejszej audycji radiowej emitowanej w latach 30. XX w. przez Polskie Radio Lwów. „Lwowska Fala na wojennym szlaku (1939-1946)” autorstwa Józefa Smolińskiego, to nader ciekawa, bogato ilustrowana materiałami archiwalnymi opowieść o dalszych – wojennych – losach tworzących ją artystów. Ich sceniczna i wojskowa droga wiodła wówczas przez Rumunię, Francję, Wielką Brytanię i kraje Europy Zachodniej wyzwalane przez Aliantów.  Pokrótce opisywana tu książka, wydana pod redakcją naukową dr. Janusza Gmitruka i dr. Tadeusza Skoczka przez Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego i Muzeum Niepodległości w Warszawie, została zrecenzowana przez dwóch znakomitych uczonych:  Prof. dr. hab. Tadeusza Paneckiego i Prof. dr. hab. Wojciecha Włodarkiewicza. Do jej lektury zachęcamy nie tylko amatorów historii najnowszej, ale tych wszystkich, którym bliska jest tematyka kresowa i którzy chcą poczytać o II wojnie światowej, oglądanej z perspektywy grupy artystów, służących wówczas Polsce i Jej obywatelom najlepiej, jak to potrafili.

W jedności siła Mazowsze – serce Polski
Praca zbiorowa pod redakcją
Janusza Gmitruka, Tadeusza Skoczka, Józefa Zalewskiego

„W jedności siła. Mazowsze – serce Polski” to praca zbiorowa, przygotowana pod redakcją dyrektorów trzech instytucji kultury Samorządu Województwa Mazowieckiego:  Muzeum Niepodległości w Warszawie, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego i Państwowego Muzeum Etnograficznego. W pierwszej części, zatytułowanej „Nie dla podziału Mazowsza”, czytelnicy odnajdą rozważania trójki autorów, dotyczące idei podzielenia tytułowego regionu. Rozdział „Historia Mazowsza” to zbiór trzech tekstów, poświęconych dziejom tego obszaru do roku 1918 oraz działalności ludowców i socjalistów. „Mazowsze dzisiaj” jest najobszerniejszą częścią wspomnianej publikacji – prócz pięciu tekstów o tematyce związanej z rozmaitymi formami wypełniania swej misji przez mazowieckie muzea, zawiera też zestawienie bibliograficzne publikacji z lat 2016-2021, dotykających problemu podziału województwa.    

Katalog Hallerczycy

Wystawa „Generał Haller i jego żołnierze” oraz towarzyszący jej, bogato ilustrowany informator autorstwa dr. Tadeusza Skoczka i Jana Engelgarda (redakcja: dr T. Skoczek, dr I. Mościcka) zostały przygotowane w ramach Projektu Edukacyjnego „100 x 100”, realizowanego przez Muzeum Niepodległości w Warszawie z dotacji Stulecie Niepodległości ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego. W informatorze „Hallerczycy…” zamieszczony został obszerny spis katalogowy eksponowanych obiektów.

Katalog Bitwa Warszawska w twórczości wybranych malarzy współczesnych pod redakcją dr. Janusza Gmitruka i dr. Tadeusza Skoczka

Bogato ilustrowany katalog pod redakcją dr. Janusza Gmitruka i dr. Tadeusza Skoczka stanowi pamiątkę wystawy poplnerowej prac malarskich, upamiętniających Bitwę Warszawską 1920 r. Od 23 czerwca do 24 lipca 2020 r. wystawa była prezentowana – pod tytułem „Bitwa Warszawska w obrazach” – w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, od 30 lipca do 30 sierpnia – w Galerii Malarstwa historycznego naszej placówki, a następnie, od 1 X do 13 XI, w Bibliotece Publicznej Dzielnicy Wilanów m. st. Warszawy, jako wystawa „Bitwa Warszawska w twórczości współczesnych malarzy”.

Katalog Bataliony Chłopskie. Armia Polskiego Państwa Podziemnego pod redakcją dr. Janusza Gmitruka i dr. Tadeusza Skoczka

Publikacja „Bataliony Chłopskie. Armia Polskiego Państwa Podziemnego” pod redakcją dr. Janusza Gmitruka i dr. Tadeusza Skoczka jest katalogiem wystawy czasowej, prezentowanej – wirtualnie – w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, a następnie – w sposób tradycyjny – w Galerii Brama Bielańska, mieszczącej się na terenie Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej – oddziału Muzeum Niepodległości w Warszawie. Jej otwarcie miało miejsce 27 stycznia, zaś prezentowane obrazy, będące plonem czerwcowego Pleneru Malarskiego w Przewęzi, będą prezentowane tam do 28 lutego 2021 roku. Prócz przejrzenia bogato ilustrowanej części katalogowej, podczas Czytelnicy mogą zapoznać się z artykułami autorstwa obu Uczonych, poświęconymi XX-wiecznym dziejom Ruchu Ludowego i historii Batalionów Chłopskich – napisanymi w 80. rocznicę powstania tytułowej formacji zbrojnej.